Giúp trẻ hiểu và gọi tên cảm xúc là nền tảng của trí tuệ cảm xúc. Phương pháp “đối thoại cảm xúc” cho phép cha mẹ trò chuyện cùng con về những cảm xúc mà trẻ đang trải qua, từ đó hỗ trợ trẻ học cách bình tĩnh và ứng phó với tình huống khó khăn.
Trong quá trình trưởng thành, trẻ thường trải qua nhiều cung bậc cảm xúc khác nhau như vui vẻ, lo lắng, tức giận hay sợ hãi. Nếu không hiểu điều gì đang diễn ra trong tâm trí mình, trẻ dễ bị cảm xúc lấn át và phản ứng bộc phát.
Các nghiên cứu tâm lý cho thấy việc diễn đạt cảm xúc thành lời giúp trẻ sắp xếp lại những trải nghiệm có thể gây ra sự hỗn loạn hoặc choáng ngợp. Khi cảm xúc được gọi tên và chia sẻ, não bộ có xu hướng chuyển từ phản ứng bản năng sang xử lý bằng lý trí. Nhờ đó, trẻ có thể bình tĩnh hơn để suy nghĩ và tìm cách giải quyết vấn đề.
Để hỗ trợ con trong quá trình này, cha mẹ có thể thực hành phương pháp “đối thoại cảm xúc” thông qua 04 bước đơn giản.
Gọi tên cảm xúc của con
Bước đầu tiên là nhận diện và gọi tên cảm xúc mà cha mẹ quan sát thấy ở trẻ. Ví dụ: “Có vẻ như con đang rất buồn/tức giận/ lo lắng phải không?”
Việc gọi tên cảm xúc giúp trẻ nhận ra điều mình đang trải qua và cảm thấy mình kiểm soát được trạng thái đó. Cha mẹ cũng nên giữ thái độ cởi mở, bởi đôi khi cảm xúc của trẻ có thể khác với suy đoán ban đầu.
Xác nhận cảm xúc của trẻ
Ngay cả khi cảm xúc của trẻ có vẻ không hợp lý với người lớn, việc xác nhận cảm xúc vẫn rất quan trọng. Ví dụ: “Có phải con cảm thấy sợ khi phải ngủ một mình dù ba mẹ vẫn ở gần không?”. Sự thừa nhận này giúp trẻ cảm thấy được lắng nghe và an toàn khi chia sẻ những điều mình đang cảm nhận.
Tò mò và mở rộng cuộc trò chuyện
Sau khi xác nhận cảm xúc, cha mẹ có thể đặt câu hỏi để hiểu rõ hơn điều gì đang khiến trẻ khó chịu. Ví dụ: “Ba thấy con rất tức giận khi phải đi tắm ngay bây giờ. Có phải vì con đang chơi game và chưa muốn dừng lại không?” Những cuộc trò chuyện như vậy giúp trẻ hiểu rõ hơn nguyên nhân của cảm xúc và học cách suy nghĩ về những gì mình đang trải qua.
Cùng con tìm cách ứng phó
Khi đã hiểu cảm xúc của mình, trẻ cần được hướng dẫn tìm giải pháp phù hợp. Nếu trẻ đang sợ hãi, cha mẹ có thể cùng con nghĩ ra những cách giúp con cảm thấy an toàn hơn. Nếu trẻ đang tức giận, các hoạt động vận động như nhảy theo nhạc, xé giấy, tô màu, ném bóng hoặc xếp hình có thể giúp trẻ giải tỏa cảm xúc.
Một số trẻ cũng cảm thấy dễ chịu hơn khi tham gia các hoạt động giúp tâm trí và cơ thể thư giãn như hít thở sâu, nhớ lại những kỷ niệm tích cực hoặc nghĩ về những điều khiến mình biết ơn.
Vì sao trẻ cần học cách hiểu và điều chỉnh cảm xúc?
Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng đọc sách là một trong những con đường tự nhiên để trẻ làm quen với thế giới cảm xúc. Thông qua các nhân vật và tình huống trong câu chuyện, trẻ có thể trải nghiệm nhiều trạng thái như vui, buồn, lo lắng hay cảm thông với người khác.
Khi đặt mình vào góc nhìn của nhân vật, trẻ dần học cách gọi tên cảm xúc và hiểu rằng mỗi hành động hay lời nói đều có thể ảnh hưởng đến người xung quanh. Đây cũng là cách giúp trẻ rèn luyện khả năng thấu hiểu và điều chỉnh cảm xúc của mình.
Từ cách tiếp cận đó, một số chương trình giáo dục hiện nay đã sử dụng đọc sách và kể chuyện sáng tạo như một phương pháp giúp trẻ phát triển trí tuệ cảm xúc. Chẳng hạn, tại Sách ơi mở ra, hoạt động kể chuyện sáng tạo dành cho trẻ 6–7 tuổi được xây dựng xoay quanh việc đọc sách, trò chuyện và chia sẻ cảm xúc của các nhân vật trong câu chuyện.
Thông qua những hoạt động này, trẻ có cơ hội bày tỏ suy nghĩ, học cách lắng nghe người khác và dần hình thành khả năng nhận diện cảm xúc của bản thân.
Tags: đọc sách cùng con, giáo dục cảm xúc, kể chuyện sáng tạo, kỹ năng cha mẹ, nuôi dạy con, phát triển cảm xúc, trí tuệ cảm xúc
